کشمکشی ناگفته: زیستن میان دو زبان
وقتی مهاجرت میکنیم، فقط از مرزها عبور نمیکنیم؛ به زبانی دیگر نیز پا میگذاریم؛ چیزی که گاه «مانع زبانی» مینامیمش. ناگهان سادهترین کارها ــ سفارش یک قهوه، پرسیدن نشانی، معرفی خودمان ــ تلاش میطلبد. واژههایی که روزی بیزحمت جاری میشدند، حالا سنگین، ناشیانه و ناتمام به نظر میرسند.
این تجربه اغلب لایهای نامرئی از فشار روانی با خود میآورد. ممکن است در زبان مادری خود را باهوش و خوشبیان بدانیم، اما در زبان تازه به سکوت رانده شویم. برخی مهاجران آن را «از دست دادن بخشی از خودم» توصیف میکنند. از منظر روانکاوی، زبان فقط ابزار ارتباط نیست؛ ظرفی برای هویت است. هر واژه حامل خاطرهها، هیجانها و تکههایی از ناهشیار ماست.
وقتی به آن واژهها دسترسی نداریم، ممکن است احساس کنیم از بخشهایی از خودمان بریده شدهایم. به همین دلیل است که فرد میتواند همزمان هم حاضر و هم غایب باشد: از نظر جسمی در کشور تازه زنده و حاضر، اما از نظر عاطفی خاموش.
کشمکش با زبانی تازه میتواند تجربههای قدیمیتر را نیز بیدار کند. برای مثال، کسی که با احساس شنیدهنشدن بزرگ شده، ممکن است چالش سخنگفتن به زبانی بیگانه را بهویژه دردناک بیابد. احساس درکنشدن فقط به دستور زبان مربوط نیست؛ با زخمهای قدیمیِ دیدهنشدن همطنین است.

و با این حال، همین کشمکش میتواند امکانهای تازهای هم بگشاید. یادگرفتن زبانی تازه یعنی ساختن پیوندهای تازه و کشف راههای دیگری برای بیان میل، عشق و حتی شوخطبعی. برخی متوجه میشوند که «خودِ زبان دومشان» شخصیتی اندکی متفاوت دارد؛ محتاطتر، بازیگوشتر یا جسورتر. گویی مهاجرت به ما اجازه میدهد خود را به شیوههایی شگفتانگیز از نو سرهم کنیم.
با این همه، این فرایند بهندرت هموار است. احساس شرم، انزوا یا ناکامی اغلب در طول مسیر پدیدار میشود. این هیجانها شایستهٔ توجهاند، نه نادیدهگرفتن. کارکردن روی آنها، بهجای گریز از آنها، به ما امکان میدهد هر دو زبان ــ و هر دو خود ــ را در هویتی غنیتر یکپارچه کنیم.
اگر خود را در این کشمکش بازمیشناسید، بدانید که تنها نیستید. کاوش این احساسها در فضای امن درمانی میتواند به دگرگونی تجربهٔ زبان از یک مانع به یک پل کمک کند.
اگر آمادهاید دربارهٔ سفر خود میان زبانها تأمل کنید، خوشحال میشوم این مسیر را در جلسهای همراه شما کاوش کنم.


