فقدان شاهدان زندگی: چه کسی گذشتهٔ ما را به یاد میآورد؟
بعضی آدمها ما را از زمانی به یاد دارند که هنوز لازم نبود خودمان را توضیح بدهیم. دوستی از کودکی شوخیهای ناشیانهمان را به خاطر دارد؛ همکاری قدیمی میداند پیش از تغییر مسیر شغلی چه کسی بودیم؛ همسایهای از گذشته با ریتم زندگی روزمرهمان آشناست. این آدمها صرفاً بخشی از خاطرات ما نیستند؛ آنها شاهدان تداوم زندگی ما بودهاند.
وقتی مهاجرت میکنیم، بسیاری از این شاهدان در جایی دیگر باقی میمانند. آشنایان جدید شاید شغل امروزمان، لهجهمان یا داستان رسیدنمان را بدانند، اما از سالهایی که پیش از آن زیستهایم خبر چندانی ندارند. گاهی ناچاریم بارها خودمان را از ابتدا معرفی کنیم؛ گویی زندگینامه ما از لحظه عبور از مرز آغاز شده است.
این فقدان معمولاً در فهرست دشواریهای مهاجرت جایی ندارد. البته دلتنگ آدمهای مشخصی میشویم؛ اما شاید بیش از آن، دلتنگ تجربه «شناختهشدن بینیاز از توضیح» باشیم: شوخی مشترکی که شرح نمیخواهد، نگاهی آشنا یا خاطرهای که دیگری هم در آن حضور داشته است. آنچه رنجآور میشود فقط دوری از عزیزان نیست؛ غیبت آینهای آشناست که بخشی از خود را در آن میدیدیم.
از نگاه روانکاوانه، احساس ما از خویشتن در رابطه با دیگران شکل میگیرد. دیگری ما را به خاطر میسپارد، به ما پاسخ میدهد و گاه جنبههایی از وجودمان را بازمیشناسد که خود بهسختی میبینیم. کسانی که نسخههای پیشین ما را میشناختهاند، میتوانند فصلهای مختلف زندگیمان را به یکدیگر پیوند دهند. دورشدن از آنها ممکن است این احساس تداوم را متزلزل کند، حتی اگر مهاجرت فرصت یا آزادی واقعی به همراه آورده باشد.
گاهی در سرزمین جدید تصویری سادهشده از خود ارائه میکنیم: متخصصی توانمند، مهاجری مقاوم یا پدر و مادری که همهچیز را مدیریت میکند. فصلهای بسیاری ناگفته میمانند؛ نه لزوماً چون میخواهیم پنهانشان کنیم، بلکه چون اطرافیان امروزمان در آن سالها کنار ما نبودهاند. به همین دلیل ممکن است حتی میان آدمهای مهربان و صمیمی نیز احساس کنیم کسی واقعاً ما را نمیشناسد.
البته این تجربه وجه دیگری هم دارد. کسانی که گذشته ما را به یاد دارند، گاهی ناخواسته ما را در هویتی قدیمی نگه میدارند که میخواهیم از آن فاصله بگیریم. نبودنشان میتواند هم دردناک باشد و هم رهاییبخش. مهاجرت به ما فرصت میدهد متفاوت دیده شویم، درحالیکه همچنان مشتاق حضور کسانی هستیم که میدانند چگونه به آدم امروز بدل شدهایم.
با گذشت زمان، دوستیها و رابطههای تازه نیز میتوانند شاهد زندگی در حال شکلگیری ما شوند. مسئله بازسازی گذشته نیست؛ بلکه یافتن راهی است تا آن کسی که بودهایم و آن کسی که در حال شدنش هستیم، هر دو در یک روایت جای بگیرند.
در رواندرمانی، بازگشت به رابطه با کسانی که زمانی ما را میشناختند و سخنگفتن از بخشهایی از وجودمان که امروز نادیده ماندهاند، میتواند به بازیابی حس تداوم کمک کند. رابطه درمانی جای آن پیوندها را نمیگیرد، اما فضایی فراهم میکند تا داستان کاملتری از خود روایت کنیم.
اگر گاهی احساس میکنید آدمهای زندگی جدیدتان کسی را که پیشتر بودهاید نمیشناسند، خوشحال میشوم در یک جلسه رواندرمانی درباره این تجربه با شما گفتوگو کنیم.


