زندگی در تعلیق: وقتی مهاجرت آینده را به انتظار میگذارد
مهاجرت گاهی تجربه ما از زمان را دگرگون میکند. تقویم پیش میرود، فصلها عوض میشوند و زندگی روزمره ادامه دارد؛ اما برای کسی که منتظر ویزا، مجوز کار یا پاسخ درخواست اقامت دائم است، آینده ممکن است چنان به نظر برسد که گویی از حرکت ایستاده است. یک زندگی در جریان است و زندگی دیگری انگار هنوز اجازه آغازشدن ندارد.
در چنین وضعیتی، بسیاری از جملههای ما شرطی میشوند: «وقتی وضعیت اقامتم مشخص شد، شغلم را عوض میکنم.» «اگر مطمئن شویم میتوانیم بمانیم، برای بچهدارشدن تصمیم میگیریم.» «بعد از جواب پرونده بالاخره برنامه میریزم.» این احتیاط لزوماً نابجا نیست. تصمیمهای مهاجرتی میتوانند پیامدهای واقعی برای کار، خانواده، وضعیت مالی و امنیت فرد داشته باشند. بااینحال، انتظار طولانیمدت زندگی روانی خاص خود را نیز پیدا میکند.
از نگاه روانکاوانه، این وضعیت میتواند رابطه ما را با زمان، میل و احساس عاملیت متزلزل کند. در حالت معمول، آینده فضایی است که آرزوها و برنامههایمان را در آن جای میدهیم. وقتی پایان انتظار نامعلوم است، سکونت روانی در آن آینده دشوار میشود؛ گویی امید به ایمیلی، مدرکی یا تصمیمی وابسته شده که اختیارش در دست دیگری است.
گاهی این بلاتکلیفی بیرونی، تجربههای عاطفی قدیمیتری را نیز بیدار میکند. پاسخندادن یک اداره ممکن است صرفاً سکوتی اداری احساس نشود، بلکه پژواکی از زمانهایی باشد که فرد خود را نادیدهگرفتهشده، وابسته به دیگریِ پیشبینیناپذیر یا ناتوان از تأثیرگذاری بر سرنوشتش تجربه کرده است. البته چنین تجربهای همگانی نیست؛ اما وقتی رخ میدهد، شدت اضطراب ممکن است حتی برای خود فرد نیز تعجبآور باشد.
زندگی در تعلیق تناقض دردناکی در خود دارد: از مهاجر انتظار میرود سازگار شود، کار کند، سرمایهگذاری کند و احساس تعلق پیدا کند، درحالیکه هنوز نمیداند تا چه زمانی اجازه ماندن دارد. بعضی افراد برای محافظت از خود، دلبستگی را به تعویق میاندازند: چرا دوستی عمیق بسازم، خانهای را با سلیقه خودم بچینم یا آینده مشترکی تصور کنم، وقتی ممکن است همهچیز تغییر کند؟ بعضی دیگر بارها ایمیلها و سامانههای اداری را بررسی میکنند، در جستوجوی اطمینانی که هنوز دستیافتنی نیست.
مسئله فقط یادگرفتن صبر نیست؛ بلکه تشخیص این است که چه چیزهایی واقعاً باید منتظر بمانند و کدام بخشهای زندگی را میتوان همین حالا زیست. دوستیها، لذتهای کوچک و پروژههای معنادار ممکن است حس تداوم ایجاد کنند، بیآنکه واقعیت بلاتکلیفی حقوقی را انکار کنیم. هدف خوشبینی اجباری نیست؛ هدف یافتن رابطهای زیستپذیرتر با آیندهای حلنشده است.
رواندرمانی نمیتواند سرعت تصمیم اداری را بیشتر کند یا محدودیتهای واقعی آن را از میان بردارد. اما میتواند فضایی باشد برای فهم اینکه انتظار چه معنایی پیدا کرده است: چه ترسهایی را بیدار میکند، کدام میلها را معلق نگه میدارد و چگونه احساس خویشتن را میان دو زندگی ممکن گرفتار میسازد.
اگر احساس میکنید زندگیتان در کشور جدید پشت درِ آیندهای نامعلوم متوقف مانده است، میتوانید برای یک جلسه رواندرمانی وقت بگیرید تا با هم به تجربه این انتظار و امکان زندگیکردن در همین فاصله بپردازیم.


